Orto Botanico di Bergamo
Sezione di Città Alta
Scaletta di Colle Aperto
24129 BERGAMO

Piante che nutrono il Pianeta

La sezione di Astino, La Valle della Biodiversità, ospita più di 1.000 varietà di oltre 100 specie coltivate da aprile a novembre lungo i 1000 metri quadrati lineari delle aiuole e nei diversi settori espositivi.
Ognuna delle 13 famiglie più importanti dal punto di vista agro-alimentare  comprende un numero di varietà moderne e antiche secondo un piano agronomico annuale, che prevede la rotazione delle colture nelle diverse aiuole con cicli colturali differenti.

Nella sezione di Astino si impara ad adottare il plurale anche per le piante più familiari: non il pomodoro ma i pomodori, i mais, le patate, le viti, i fagioli, le quinoe, gli amaranti, i frumenti, i risi, le insalate, le bietole ecc. poiché il plurale è più adatto ad esprimere l’affascinante complessità dell’agrobiodiversità e della vita vegetale in generale.

Qui cerchiamo insieme risposte alla domanda: di quali piante si nutre il pianeta?

Siamo circa 7 miliardi sul pianeta, mai così tanti, ogni giorno dobbiamo mangiare e per questo attingiamo risorse dagli habitat agricoli e naturali per soddisfare il nostro incessante appetito.

Per ogni specie vengono coltivate decine di cultivar diverse, a volte anche centinaia, con un alternanza nelle aiuole e secondo un programma agronomico che prevede anche due cicli vegetativi ogni anno; dal 2015 sono state mostrate al pubblico oltre 30 varietà di cipolle, 250 di peperoncini, 500 di pomodori (allungati, tondi, a grappolo, costoluti, lisci, squadrati, verdi, rossi, gialli, arancioni, neri, screziati di verde, giallo, rosa e marrone), 80 varietà di melanzane, 20 di basilici, 200 cereali (per lo più frumenti teneri, duri e orzi), 100 di mais, 20 di meloni, 15 di angurie, 50 di amaranti, 20 di quinoe, 60 di cetrioli, 150 di lattughe, 100 di zucche, zucchine, 80 cicorie e indivie, 40 di patate, 100 di cavoli, 350 di legumi.

I semi vengono acquistati da ditte sementiere, scambiati con altri orti botanici, autoprodotti (per le specie a fecondazione autogama), ricevuti da enti di ricerca o gruppi di custodi di semi. Si tratta per lo più di varietà antiche, di ecotipi locali, ma anche di varietà da conservazione storiche e moderne. Ogni anno le varietà cambiano, vengono coltivate in rotazione su aiuole diverse, variano nel numero e nella provenienza.

 


I numeri delle 10 famiglie coltivate negli ultimi anni

CUCURBITACEAE – Oltre 100 varietà, 6 specie: Citrullus lanatus, Cucumis melo, Cucurbita pepo, Cucurbita maxima, Cucurbita moschata,  Lagenaria siceraria, Cucumis sativus.

SOLANACEAE  – Oltre 250 varietà, 9 specie,  Capsicum chinense, Capsicum annum, Capsicum baccatum, Capsicum pubescens, Capsicum frutescens, Solanum lycopersicum, Solanum tuberosum, Solanum melongena, Solanum aethiopicum.

LAMIACEAE – 62 varietà, 19 specie, Ocimum basilicum, Perilla frutescens, Calamintha officinalis, Clinopodium nepeta, Mentha marocchina,  Mentha piperita, Mentha rotundifolia, Mentha spicata, Mentha suaveolens, Origanum compactum,  Origanum vulgare, Salvia argentea, Salvia officinalis, Salvia sclarea,  Thymus citriodorus, Thymus pulgeioides, Thymus vulgaris, Nepeta sp., Salvia rosmarinus.

AMARANTHACEAE 51 varietà, 10 specie, Amaranthus caudatus, Amaranthus hypochondriacus, Amaranthus cruentus x powellii, Amaranthus spinosus, Amaranthus cruentus, Amaranthus hypochondriacus x A. hybridus, Chenopodium quinoa, Spinacia oleracea, Atriplex hortensis, Beta vulgaris.

BRASSICACEAE 74 varietà – 18 tra specie e sottospecie, Brassica juncea, Brassica napus, Brassica napus var. pabularia, Brassica oleracea var. acephala, Brassica oleracea var. botrytis, Brassica oleracea var. capitata, Brassica oleracea var. chinensis, Brassica oleracea var. gemmifera, Brassica oleracea var. gongylodes, Brassica oleracea var. italica, Brassica oleracea var. sabauda, Brassica rapa, Brassica rapa var. niposinica, Brassica rapa var. japonica, Brassica rapa var. cymosa, Raphanus raphanistrum subsp. sativus, Sinapis alba, Diplotaxis tenuifolia.

APIACEAE 11 varietà – 7 specie,  Apium graveolens, Coriandrum sativum, Cuminum cyminum, Daucus carota, Foeniculum vulgare, Petroselinum crispum, Petroselinum sativum.

ASTERACEAE 83 varietà, 13 specie, Calendula officinalis, Cichorium endivia, Cichorium intybus, Cosmos bipinnatus, Cynara cardunculus, Helianthus annus, Helianthus tuberosus, Lactuca sativa, Tagetes erecta,  Tagetes minuta, Tagetes patula,  Tagetes tenuifolia, Zinnia elegans.

POACEAE circa 250 varietà – 15 specie , Avena sativa, Avena sativa ssp nudisativa, Eragrostis tef , Hordeum vulgare, Panicum miliaceum, Secale cereale, Sorghum bicolor, Triticum aestivum, Triticum durum,  Triticum spelta, Triticum monocuccum, Triticum dicoccum, x Triticosecale, Zea mays, Zea mexicana.

FABACEAE 166 varietà , 15 specie, Arachis hypogaea, Cicer arietinum, Glycine max, Lathyrus odoratus, Lathyrus sativus, Lens culinaris, Lotus tetragonolobus, Lupinus albus, Lupinus mutabilis, Phaseolus coccineus, Phaseolus lunatus, Phaseolus vulgaris, Pisum sativum, Vicia faba, Vigna unguiculata 

AMARYLLIDACEAE 30 varietà, 6 specie, Allium ampeloprasum, Allium ascalonicum, Allium cepa, Allium sativum, Allium schoenoprasum, Allium tuberosum.